Sketla Segobrani vol1/Rann 13

Prud’homme, 1923  (Kenta Kevrenn, p. 59-62)


vez graet mezer. O digas a reas gantan e-kreiz ar c’hoad ha rei da anaout d’ezo ar gwez, hag ivez al louzeier yec’hedus, dre ziskleria an dalvoudegez anezo ha penaos ober ganto da barea klenvedou ha goulïou, da argas drouk-speredou, da derri hud ha strobinellou. Al louzaouennou gweüs a ziskouezas d’ezo ouspenn, hag ar re a ro al livadennou ruz, glas, glas-ruz, liou-limestra, gwer, melen, gwenn ; diski a reas d’ezo tenna eus ar wrizienn, ar gorzenn pe an deliou an danvez livus hag e intra er gwiadennou. O boaza a reas d’ober gand ar brageier, ha gand an doneg vilginek ha kougoulek evid ar goanv. Diwar gelenn Lugus e voe strollet kenta stern gwiader. Kent an donedigez anezan ne ouie an dud na gwia na livadenni danvez ; n’o doa ken dilhad nemet krec’hin al loened a lazent en hemolc’h. N’o doa na brageier hir na re verr, na tonegou milginek ha kougoulek, nag arc’henadou prenn pe ler. Diskabell o fenn, noaz o divrec’h hag o divesker ez aent, paotred ha merc’hed, ha diarc’hen e kerzent.

E keit ha ma teske Lugus an holl draou-ze da vibien nerzek Manos, a lavar ouspenn an danevellourien ma reomp meneg aman, Belisama a gentelie ar c’hoarezed penn-koant anezo. Kelennet e voent gand an doueez ouiziek war neza, kemena danvez-dilhad, gwriat, penselia, brouda. Diskuilha a reas d’ezo penaos ober gand ar vreo, ar c’hrouer, an tamoez. O deski a reas da graza greun, da veza toaz, da aoza yod, da zanzen ha da bobi bara, d’ober amann ha keuz.


Penaos e tigemere mibien Vanos Lugus ha Belisama.


Hervez an danevellourien-ze end-eeun e teue bep seiz vloaz reiz-mat Lugus ha Belisama da weladenni gouenn Vanos. Seiz-ugent a vije bet eus ar gweladennou-ze. Setu aman a zezreveller diwar o fenn. Dre ma nesae deiz donedigez an doue hag an doueez e save darbaradeg dre ar vro. Er c’hêriadennou hag en diabarz an tiez e veze pep tra netaet penn-da-benn, kempennet hag aozet a-nevez-flamm. Derc’hent an donedigez en em skigne ar baotred hag ar merc’hed yaouank dre ar c’hoadou da guntuilh barrou-glas ha da zastum bleuniou muia ma c’hallent. Goude-ze, e vanent en o sav a-hed an hent ma tlee an digemeridi a c’hortozed tremen drezan, e-keit ha ma ’z ae ar peb-all eus ar bobl, en o fenn ar renerien hag an henaourien anezo, beteg eul lec’h a raed anezan Gortozva « lec’h ar gortoz ». Ar wezeg, el lec’h-ze, trouc’het-krenn ma ’z oa diouz tu ar Sav-heol, a geje gand eur gompezenn digoad, golôet war-hed gwel a hir-c’heot. A-dal ma ’z ae an heol da guz edo pobl Vanos a-bez grounnet el lec’h-ze a-hed bevenn ar c’hoad. En hevelep pred e tigoueze dalc’hmat ar c’houblad doueel, hag ivez en hevelep doare. Bez’ e oa a-dreuz d’ar gompezenn war-du ar sav-heol-hanv eur wenodenn kalemarc’het-stank ha ledan a-walc’h da rei tremen da zaou zen skoaz-ha-skoaz. Kerkent ha ma teue kenta skleur an tarz-deiz da c’houlaoui an oabl e weled o sevel en dremmwel, dre greiz al lusenn-veure, daou spez ramzel ha skedus, hag int oc’h enraokaat a gammedou bras. Seul ma nesaent e verrae ar vent hag al luc’h anezo, betek dont dizale, ouz sellou an dud, d’eur paotr yaouank ha d’eur plac’h yaouank mentet-uhel, dremmet-glas, eur marz ar gened anezo gant o bleo rodellek a sked gand an aour-teuz pe ar regez-tan.

Fromet war eun dro gand al levenez ha gand an doujans, e pennline mibien Vanos hag ec’h astennent o divrec’h, palv o daouarn savet-digor etrezeg an herberc’hidi-veur o tigouezout en o zouez. A-drenv d’ezo ar merc’hed en o sav, kroaziet o arzourniou en o askre hag o daouarn ouz o bronn-vrusk, a souble d’an douar o fennou melen-mell. Glanded, gouiziegez ha kened ar Breur hag ar C’hoar a veze merzet an nerz anezo, a-bell evel a-nes, betek gand an distera hag ar gouesa krouaduriou. An hir-c’heotennou, dre ma ’z aent ebiou, a stoue, ha, dambleget o c’horzennou, e trôe outo ar bleunvennou o c’hurunennou lorc’hek. Dre vouda o mouez e save laz-kana ar gwenan hag an evned eur vouskanadeg kompez-flour ha c’houek-dispar. E kement lec’h bennak ma vijent, loened gouez douar Manos, kirvi, kezeg, tirvi, a drôe diwar o c’harnou da sellout war-du an daou zen-doue. Pleget o diouhar-araok e taoulinent el letonenn hag, o c’houzouga, e sellent ouz an nenv e-stumm azeulerien.

Pa veze en em gavet Lugus ha Belisama nes a-walc’h d’an dud, neuze e strinke an delennadenn hag ar ganadenn a zonedigez-vat ; ar renerien hag an henaourien a yae war-arbenn hag a ginnige d’ar re nevez-deut mel, laez ha bara. Damc’houde, e save ar Breur hag ar C’hoar en eur c’harr peder-rodek a brenn-kelen lufret-flamm kaeraet gand aour hag outan eur sterniad kezeg gwenn [1]. Azeza a raent war ar skaon uhel prenn-lufr kinklet-aour a oa e-kreiz ar c’harr. Heman a luske, hag ar bobl, o tibennlina, a gerze da heul en eur ober korollou-sakr e-mesk son telennad ha meulgan. Grounnet tu-ha-tu da hent ar c’harr, ar baotred, ar plac’hed yaouank hag ar vugale a fuilhe dibaouez dirag ar c’hezeg glazvez ha bleuniou.

En em gavet en o herberc’hva, e veze kinniget d’ezo gand ar renerien hag an henaourien ar buoc’henned a dleje i laeza, an heiz, an oc’hen, an denved a dalvezje d’o maga keit ha ma vijent e-touez an dud. An heiz a oa ar c’haera a c’halljed da gavout, medet ma ’z oa bet e parkou bet gounezet a-ratoz evid an doueed, ha dibabet hini-ha-hini an tanvouezennou anezan. Seiz gwerc’hez a wad uhel, bet diuzet e-touez ar re fura, ar re gaera, o dishilie hag a vale bemdez ar pe a vleud a oa ezomm d’an doue ha d’an doueez. Evid ar chatal, loened eus an dibab a oa anezo holl, dinamm, peurwenn, bet savet ha maget a-benn kefridi d’o c’hinnig d’ezo, war gwella peurvanou ar vro.

Kerkent ha m’edo aet-tre en o zi an doue hag e geneilez, e lidlazed dirag an nor eun ejen, eur maout hag eur pennmoc’h. Dispennet e veze ar savadellou-beriou [2] hag enaouet an taniou ; pastellou kig a boazed er ber ouz an tan-flamm pe a verved e kaoteriou arem, e listri kouevr. Ar wazed, ganto skouedou, bouc’hili ha goafiou, a embrege gand ar c’horolladennou sakr war ar c’hlazenn en-dro d’an ti. Ar merc’hed bleo-melen, a c’hournijelle ganto o skerbou lin tano hag a stirlinke gwalennou o divrec’hiou gwenn hag o uferniou-treid [3], keit ha ma trôellent ha ma lamment, skanv evel yourc’hezed, war al leton ouz gwrimenn ar wezeg c’hlas.


Trôad an doueed.


Seiz devez war o hed dibaouez-kaer e pade ar banvez, ar c’hoari, ar c’han hag ar c’horoll. Goude, e stage an doue hag an doueez gand o c’henteliou. Da genta, e teue an holl, ken gwazed ken maouezed, da lakaat a-wel dirazo an taoliou-micher o doa kaset da benn er seizvedad-bloaziou o paouez tremen, pep-hini en e stad-vicher e-unan. Ar garrerien a zigase o brava karr, ar wiaderien a zisplege o gwella gwiad, ar brouderezed a ziskoueze o c’haera broudereziou, hag evel-se gand ar re all ivez. An doueed a varne ar peziou-labour, a ranne d’al labourerien meuleudi pe ziveuleudi, hag a rôe kelenn diouz ma kavent tro d’hen ober. Pelloc’h, o sevel adarre war o c’harr, e stagent gand o ergerzadenn dre zouar Manos, o weladenni pep keriadenn, oc’h eeuna ar c’hamm-voaziou, o kentelia war ar strujusa stuzia-douar, war ar frouezusa maga-loened, hag o verka ar gwellaênnou o tereout ouz pep gra. En gortoz eus an drôad-ze eo e oa bet an holl dïez netaet penn-da-benn, aozet, adfichet a-nevez-flamm, kaeraet gant barrou glas ha bleuniou. Adsavet e oa bet ar c’haeliou, nevesaet an tôennou kolo pe raoskl, adlivet bannou ha gouryeo an doriou hag addremmet ar c’hizelladuriou anezo. Betek rimia an treustou-diabarz ez aent, pa veze outo duad gant moged an oaled. Distrewet e

  1. Ar c’harr-ze a zigas da goun eus an hini a zo bet kavet e Debjerg (Jutland) hag a denn da varevez an Ten (500-50 kent H. S.). Sellout Montellus Temps préhistoriques en Suède et dans les autres pays scandinaves, troidigez c’hallek gant S. Heinach (Paris, 1894, pp. 144-146 ha skeudenn 196 p. 146. Diwar-benn an ambrougadegou-sakr ha kerzadegou an doueed sellout ouz Orpheus, trede mouladur (1909), p. 190-192.
  2. War an hordennou beriou a zouged en ergerzadegou-sakr, sellout Déchelette, Manuel, Premier Age du Fer, pp. 796-804 (skeudennou).
  3. Diwar-benn ar gwalinier-gar gand ar Gelted e marevez an arem, sellout Déchelette, Manuel, Age du Bronze, pp. 310-316. Diwar-benn ar skerbou lin, Notennou diwar-benn ar Gelted koz, seizet pennad (An Oriant, 1913), p. 38, notenn 1.